เมื่อวันที่ 30 มกราคม 2569 คณะกรรมาธิการยุโรปด้านกิจการทางทะเลและการประมง (DG MARE) ร่วมกับคณะกรรมาธิการยุโรปด้านสิ่งแวดล้อม (DG ENV) ได้จัดการประชุมออน์ไลน์เชิงปฏิบัติการ เรื่อง Nature Credits in the EU’s Coastal and Marine Ecosystems โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความเข้าใจร่วมกันเกี่ยวกับแนวคิด บทบาท และขอบเขตของเครดิตธรรมชาติ (Nature Credits) รวมทั้งรับฟังมุมมองจากภาคธุรกิจและภาคประชาสังคม เพื่อนำไปใช้ประกอบการพัฒนากรอบการทำงาน มาตรฐาน และทิศทางเชิงนโยบายของสหภาพยุโรปด้านเครดิตธรรมชาติในระยะต่อไป โดยสรุปสาระสำคัญได้ ดังนี้
1. ถ้อยแถลงในพิธีเปิดและกรอบแนวคิดเชิงนโยบาย: ผู้แทน DG MARE ได้กล่าวเปิดการประชุม โดยชี้ให้เห็นว่าความท้าทายด้านการฟื้นฟูและอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ โดยเฉพาะในระบบนิเวศชายฝั่งและทะเล ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงประเด็นทางวิชาการ หากแต่เชื่อมโยงโดยตรงกับข้อจำกัดด้านแหล่งเงินทุน ซึ่งยังขาดกลไกทางการเงินที่รองรับการดำเนินการในวงกว้างอย่างเพียงพอ ทั้งนี้ ได้เชื่อมโยงประเด็นดังกล่าวกับกรอบความตกลงว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework ที่ได้กำหนดให้มีการระดมทรัพยากรทางการเงินประมาณ 200,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี จากทั้งภาครัฐและเอกชน ในโอกาสเดียวกัน ผู้แทน DG ENV ได้เน้นย้ำว่า เครดิตธรรมชาติ ไม่ใช่การทำให้ธรรมชาติแปลงเป็นสินค้า (commodification) หากแต่เป็นเครื่องมือเชิงนโยบายเพื่อสร้างกรอบการทำงานในการจัดระเบียบ ตรวจสอบ และส่งเสริมการลงทุนในกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อธรรมชาติ โดยสหภาพยุโรปมองว่า เครดิตธรรมชาติเป็นกลไกสำคัญในการระดมและจัดสรรการลงทุนจากภาคเอกชน เพื่อสนับสนุนเป้าหมายด้านความหลากหลายทางชีวภาพทั้งในระดับสหภาพยุโรปและระดับโลก
2. แผนงานพัฒนาเครดิตธรรมชาติของสหภาพยุโรป(Nature credit roadmap): แผนงานดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่ออำนวยความสะดวกในการจัดระเบียบ ตรวจสอบ และส่งเสริมการลงทุนในกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อธรรมชาติ รวมทั้งเป็นเครื่องมือสนับสนุนการดำเนินการตามกฎระเบียบการฟื้นฟูธรรมชาติ (Nature Restoration Regulation) และนโยบายอื่นของสหภาพยุโรป อาทิ EU Marine Strategy Framework Directive, Common Fisheries Policy (CFP) และ European Ocean Pact ทั้งนี้ ได้มีการเน้นย้ำว่า เครดิตธรรมชาติและตลาดซื้อขายคาร์บอนเครดิตเป็นเครื่องมือทางการเงินด้านสิ่งแวดล้อมที่มีความแตกต่างกัน โดยตลาดคาร์บอนมุ่งเน้นการลดหรือชดเชยการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ขณะที่เครดิตธรรมชาติมีขอบเขตกว้างกว่า ครอบคลุมการฟื้นฟูและปกป้อง
ระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพในหลายมิติ ซึ่งการวัดผลมีความซับซ้อนและต้องอิงบริบทเชิงพื้นที่มากกว่า
3. โครงการนำร่องด้านการฟื้นฟูระบบนิเวศทางทะเล
3.1 โครงการ Blue Connect: โครงการ Blue Connect เป็นตัวอย่างของการฟื้นฟูระบบนิเวศทางทะเลที่ผสานมิติทางวิทยาศาสตร์ การมีส่วนร่วมของชุมชน และการพัฒนาเครื่องมือเชิงนโยบาย โดยใช้พื้นที่สาธิตจำนวน 13 แห่ง เพื่อทดสอบแนวทางการติดตาม การจัดการ และการประเมินผลลัพธ์ของการฟื้นฟู กรณีศึกษาที่นำเสนอ ได้แก่ (1) การฟื้นฟูหอยนางรมพื้นเมืองในประเทศเบลเยียม ซึ่งเป็นสิ่งมีชีวิตหลัก (keystone species) ที่มีบทบาทสำคัญต่อโครงสร้างระบบนิเวศ การเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพ การลดสารอาหารส่วนเกินในน้ำ และการเพิ่มความคงตัวของตะกอน โดยใช้การเพาะเลี้ยงตัวอ่อนบนวัสดุธรรมชาติ เช่น หิน ก่อนนำไปวางในทะเล และ (2) การฟื้นฟูหญ้าทะเล Posidonia oceanica ในประเทศสเปน โดยใช้หน่อหญ้าทะเลที่หลุดร่วงตามธรรมชาติร่วมกับการมีส่วนร่วมของชุมชนท้องถิ่น ทั้งนี้ ได้เน้นย้ำว่าการฟื้นฟูเชิงนิเวศจะไม่สามารถดำเนินการได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากไม่จัดการกับแรงกดดันพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อม เช่น มลพิษ และกิจกรรมการเดินเรือ
3.2 โครงการ Artemis: โครงการ Artemis เป็นโครงการสาธิตการขยายขนาดการฟื้นฟูหญ้าทะเลในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน โดยใช้พื้นที่นำร่อง 4 แห่ง และเชื่อมโยงการฟื้นฟูกับกลไกการชำระเงินสำหรับบริการของระบบนิเวศ (Payments for Ecosystem Services: PES) และแนวคิดเครดิตธรรมชาติ การดำเนินงานครอบคลุมการประเมินสภาพพื้นฐาน การทำความสะอาดพื้นที่ การเลือกเทคนิคการปลูก และการย้ายปลูกจากแหล่งที่มีสภาพสมบูรณ์ ปัจจุบันโครงการนี้อยู่ระหว่างการพัฒนากระบวนการดำเนินงาน (workflow) สำหรับ
การจัดทำเครดิต โดยความท้าทายสำคัญคือการกำหนดหน่วยเครดิตที่เหมาะสมสำหรับระบบนิเวศที่มีความเปราะบาง ซึ่งมีข้อเสนอให้ใช้หน่วยพื้นที่ขนาดเล็ก เช่น 10 หรือ 25 ตารางเมตร แทนการใช้หน่วยเฮกตาร์
4. เทคโนโลยีการตรวจติดตาม รายงาน และตรวจสอบยืนยันผล: ที่ประชุมได้มีการนำเสนอบทบาทของเทคโนโลยีในการสนับสนุนการติดตาม รายงาน และตรวจสอบยืนยันผล (Monitoring, Reporting and Verification: MRV) สำหรับเครดิตธรรมชาติ โดยเฉพาะในระบบนิเวศทางทะเลที่การตรวจสอบภาคสนามมีข้อจำกัด รวมถึงการใช้ข้อมูลการสังเกตการณ์โลก (Earth Observation) จากดาวเทียม และการสำรวจระยะไกล การทำแผนที่เชิงพื้นที่ การสร้างแบบจำลองตัวบ่งชี้ความเครียดของระบบนิเวศ การประเมินชีวมวล และการวิเคราะห์ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ นอกจากนี้ ยังมีการนำเสนอแนวคิดการนำ “มูลค่าสุทธิของระบบนิเวศ (Net Ecosystem Value)” มาใช้ เพื่อเชื่อมโยงข้อมูลเชิงนิเวศกับการวิเคราะห์ทางเศรษฐกิจ โดยเน้นว่าการประเมินมูลค่าควรอิงข้อมูลเชิงพื้นที่และลักษณะเฉพาะของระบบนิเวศ เพื่อหลีกเลี่ยงการกำหนดราคาเครดิตที่ไม่สะท้อนคุณค่าที่แท้จริง
5. มุมมองจากภาคธุรกิจ:ผู้แทนภาคธุรกิจสะท้อนว่าการตัดสินใจลงทุนด้านเครดิตธรรมชาติในตลาดสมัครใจมักเกิดขึ้นในระดับผู้บริหารสูงสุด โดยมีแรงจูงใจหลัก ได้แก่ การบริหารความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับธรรมชาติ การสนับสนุนกลยุทธ์ด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล (ESG) รวมทั้งการเสริมสร้างความน่าเชื่อถือขององค์กร อย่างไรก็ดี อุปสรรคสำคัญที่พบ ได้แก่ ความไม่ชัดเจนของกรอบนโยบาย ความเสี่ยงในการแสดงภาพว่าเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเกินความจริง (Greenwashing Risk) การขาดแรงจูงใจทางภาษี และความไม่แน่นอนในการยอมรับเครดิตธรรมชาติในเชิงนโยบาย โดยผู้แทนภาคธุรกิจบางรายเห็นว่า เครดิตธรรมชาติควรทำหน้าที่เป็นเครื่องมือกำกับ ตรวจสอบ และรายงานผล มากกว่าการเป็นสินค้าซื้อขายเพื่อผลตอบแทน
6. ทิศทางการดำเนินงานในระยะต่อไป: ที่ประชุมสรุปว่า เครดิตธรรมชาติในระบบนิเวศทางทะเลและชายฝั่งของสหภาพยุโรป มีศักยภาพในการเป็นกลไกระดมทุนจากภาคเอกชนเพื่อสนับสนุนการฟื้นฟูธรรมชาติ แต่จำเป็นต้องพัฒนาอย่างค่อยเป็นค่อยไป โดยให้ความสำคัญกับความน่าเชื่อถือทางวิทยาศาสตร์ ความโปร่งใส และการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้เสีย ทั้งนี้ ผลการประชุมครั้งนี้จะถูกนำไปใช้ประกอบการทำงานของคณะกรรมาธิการยุโรปและกลุ่มผู้เชี่ยวชาญด้านเครดิตธรรมชาติ รวมถึงการพัฒนากรอบการทำงานให้สอดคล้องกับนโยบายของสหภาพยุโรปและพันธกรณีระหว่างประเทศ
อนึ่ง เอกสารที่นำเสนอในการประชุมสามารถดาวน์โหลดได้ที่
